Kontakt

Dobrostan

Upał – stres cieplny

 

Procedury dotyczące upałów

 

Jeżeli wydane są ostrzeżenia o wysokich temperaturach, organizatorzy wyścigów w porozumieniu z Sędziami powinni:

  • zmienić godziny rozpoczęcia wyścigów i kolejności gonitw tak, aby odbywały się w chłodniejszych porach dnia;
  • zapewnić odpowiednią ilości wody. Woda musi być dostępna dla koni, uzupełniana pomiędzy wyścigami i powinna być chłodna – najlepiej poniżej 15°C;
  • wyznaczyć strefy chłodzenia koni, najlepiej na trawie, z dala od publiczności;
  • skrócić czas prezentacji koni przed wyścigami;
  • zalecić zdejmowanie siodeł i wyposażenia ochronnego bezpośrednio po wyścigu oraz natychmiastowe chłodzenie koni;
  • zakazać zakładania derek lub koców na konie bezpośrednio po wyścigu, nawet jeśli zostały nasączone lodowatą wodą;
  • obowiązkowo dyżurny lekarz weterynarii powinien oceniać kondycję każdego konia, szczególnie po wysiłku;
  • rozważenie zapewnienia zacienionych miejsc i/lub wentylatorów dla koni.

Jeżeli ryzyko stresu cieplnego nie może zostać ograniczone do poziomu bezpiecznego należy ustalić, czy wyścigi mogą być przeprowadzone.

 

Termoregulacja u koni

 

Konie wyścigowe wytwarzają podczas galopu znaczne ilości ciepła, co powoduje wzrost temperatury ich ciała średnio o około 1°C na minutę. Oddawanie ciepła odbywa się przez skórę i układ oddechowy poprzez:

  • promieniowanie,
  • przewodzenie,
  • konwekcję,
  • parowanie.

Najważniejszym mechanizmem chłodzenia jest parowanie potu z powierzchni ciała. Skuteczność chłodzenia zależy od:

  • różnicy temperatur między koniem a otoczeniem,
  • ruchu powietrza wokół skóry,
  • wilgotności powietrza.

Wysokie temperatury, brak wiatru oraz wysoka wilgotność utrudniają oddawanie ciepła i zwiększają ryzyko przegrzania. Konie mogą przystosować się do zmian temperatury i wilgotności, jednak proces ten trwa od kilku dni do kilku tygodni. Nagłe wzrosty temperatury lub wilgotności zwiększają ryzyko przegrzania bardziej niż stopniowe zmiany.

 

Stres cieplny (wysiłkowa choroba cieplna / ataksja powysiłkowa) jest zaburzeniem klinicznym, w którym nagromadzenie ciepła prowadzi do nadmiernego wzrostu temperatury wewnętrznej organizmu konia. Objawy mogą obejmować:

  • ospałość,
  • niepokój,
  • gwałtowne kopanie,
  • ataksję (chwiejny chód),
  • upadek.

Najczęściej stres cieplny pojawia się po intensywnym wysiłku, ale może wystąpić również, gdy produkcja ciepła przewyższa możliwości organizmu do jego oddawania. Nieleczony może prowadzić do śpiączki i śmierci. Stan ten stanowi zagrożenie zarówno dla dobrostanu konia, jak i dla osób znajdujących się w pobliżu, ponieważ przegrzane konie mogą być trudne do opanowania.

 

Zapobieganie stresowi cieplnemu polega przede wszystkim na skutecznym chłodzeniu koni poprzez:

  • ograniczanie ekspozycji na bezpośrednie światło słoneczne,
  • utrzymywanie chłodnych stajni,
  • polewanie zimną wodą,
  • zapewnianie przepływu powietrza.

Im zimniejsza woda, tym skuteczniejsze chłodzenie. W trakcie trwania wyścigów (przy wysokich temperaturach) powinna zostać zapewniona woda o temperaturze poniżej 15°C.

Przepływ powietrza można zwiększyć poprzez:

  • prowadzenie konia w stępie,
  • stosowanie wentylatorów.

Po podróży i przed wysiłkiem warto schładzać konie, aby zapobiec nadmiernemu wzrostowi temperatury ciała. Koni nie należy umieszczać w zamkniętych pomieszczeniach, dopóki nie wyschną, ponieważ wysoka wilgotność w zamkniętej przestrzeni utrudnia oddawanie ciepła.

 

Leczenie – w przypadku wystąpienia objawów stresu cieplnego należy:

  • polewać konia zimną wodą,
  • kontynuować chłodzenie do całkowitego ustąpienia objawów,
  • jeśli jest to bezpieczne, prowadzić konia w stępie dla zwiększenia przepływu powietrza.

Najskuteczniejsze jest stałe polewanie szyi i tułowia zimną wodą. Podczas prowadzenia konia należy wybierać bezpieczne podłoże, aby ograniczyć ryzyko poślizgnięcia się lub urazu. Mniejsze ilości wody wylewane kontrolowanym strumieniem są skuteczniejsze niż stosowanie dużych ilości wody.

Nie należy używać zbieraczek do potu podczas chłodzenia, ponieważ spowalniają proces schładzania.

Niektóre konie mogą wymagać leczenia farmakologicznego pod nadzorem lekarza weterynarii.

 

Dodatkowe środki podczas wysokich temperatur

 

W czasie upałów zaleca się:

  • przewożenie koni w chłodniejszych porach dnia,
  • zmniejszenie liczby koni w jednym transporcie,
  • maksymalizację przepływu powietrza w pojeździe,
  • monitorowanie temperatury w pojeździe i utrzymywanie jej poniżej 25°C (preferowane około 18°C),
  • rezygnację z derek podczas transportu, jeśli nie są konieczne,
  • zapewnienie stałego dostępu do wody pitnej,
  • oferowanie wody co najmniej co 4,5 godziny podczas podróży,
  • parkowanie w cieniu,
  • regularne chłodzenie koni przed wyścigiem i w ciągu dnia,
  • ograniczanie ekspozycji na słońce,
  • skracanie rozgrzewek i parad,
  • natychmiastowe zdejmowanie siodeł i wyposażenia po wyścigu,
  • niezwłoczne polewanie całego ciała zimną wodą po wysiłku,
  • zapewnianie zacienionych miejsc i wentylatorów,
  • upewnienie się, że konie są całkowicie schłodzone przed powrotem do stajni lub transportu.

Używanie mokrych derek, koców chłodzących oraz zbieraczek do potu nie jest zalecane podczas schładzania koni, ponieważ ograniczają one oddawanie ciepła.

 

Transport w czasie upałów

Przewoźnicy i trenerzy powinni:

  • planować trasy awaryjne,
  • przygotowywać się na ewentualne opóźnienia,
  • zapewniać dużą ilość wody dla ludzi i koni,
  • przewozić konie w najchłodniejszych porach dnia,
  • ograniczać liczbę koni w pojeździe celem poprawy wentylacji.

 

Utrzymywanie koni w stajniach podczas upałów

 

Tory wyścigowe powinny:

  • zapewniać odpowiednią wentylację stajni,
  • przydzielać najchłodniejsze boksy w pierwszej kolejności,
  • zapewniać odpowiednie miejsca do chłodzenia,
  • stworzyć strefy zacienione,
  • udostępniać wentylatory lub punkty zasilania umożliwiające ich używanie.

 

Nagłe wzrosty temperatury przed mityngiem

 

Nagły wzrost temperatury o ponad 10°C w tygodniu poprzedzającym wyścigi zwiększa ryzyko stresu cieplnego z powodu braku aklimatyzacji koni. W takich sytuacjach organizatorzy powinni wdrożyć procedury obejmujące dodatkowe środki ograniczające ryzyko. Szczególną uwagę należy zwracać na takie sytuacje w okresie wiosennym.

 

Postępowanie w czasie upałów – poradnik FEI opublikowany na stronie PZJ – „FEI Beat the Heat„

 

© 2026. Wszelkie prawa zastrzeżone. Realizacja: hidigital.pl.